Malcolm Gladwell və analitik motivasiya

 

Ümid edirəm ki, hamınız "Organize İşler" filminə baxmısınız. 

Mafia lideri köməkçisi baş qəhrəmanlarımızı sıraya düzür, lideri söydüklərinə dair kadrları ekranda göstərir və deyir ki:

"Teknoloji ne kadar güzel bir şey, değil mi?"

Bu kitabı ifadə eləmək üçün ağlıma gələn ən güzəl ifadədi bu. 😅

Malcolm Gladwell çox önəmli bir iş görüb bu kitabla:

Uğuru individual bir xüsus kimi qələmə verməyib, uğur barədə bütün hipotezlərin üstündən xətt çəkib və bizə çox önəmli informasiya ötürüb,

Uğur individual deyil, sistem nəticəsidir. 

Açıqlayım. 

Müəllif bizə əvvəl tək-tək şəxslərin hekayəsini danışır. Çoxunu da tanıyırıq. Bill Gates. Bethooven. Steve Jobs. 

Amma onların necə zəhmət çəkdiklərindən dəm vurmur, məsələyə başqa yöndən baxır:

Şəxs olaraq çox istedadlı olan bu adamların ətrafında nə baş verirdi? Hansı şərtlər altında çalışırdılar? Ətraf mühitin, şəraitin bu uğurlarda nə qədər rolu var idi? 

Məsələn, Kanadada xokkey oyunçuları arasında  ən uğurlular yanvar-fevral ayında doğulanlardı. 

Musiqi sahəsində ən az 10 000 saat məşq etmiş olanlar professional musiqiçilər olurlar, daha azında olanlarsa adi məktəbdə musiqi müəllimi. 

Yay tətili az olan ölkələrdə riyaziyyat fənnində şagirdlər daha uğurludular. 

Yay tətili uzun olanlardasa kimlər ki kasıb ailələrdən gəlirlər, yəni yay tətilini işləyərək, veyllənərək, tədris ilini gözləyərək keçirirlər, növbəti tədris ilində imkanlı ailələrdən keyfiyyətcə daha geridə olurlar. O geriliyi yenidən tədris müddətində azaldırlar, amma qarşı tərəf yay tətilini də adətən əlavə tədrislə, kitablarla, kitabxanalarla keçirir deyə həmişə irəlidə qalırlar. 

Kitabın ifadə eləmək istədiyi budur: 

Uğur sistemlə bağlı bir şeydirsə? İstedadlı olmaqla yox, uyğun şərtlər alrında inkişafla bağlıdırsa. 

Bill Gates uğurlu idi, çünki kompüterlərlə həmyaşıdlarına nəzərən daha çox vaxt keçirirdi, bunun səbəbisə universitetin kompüter sistemində boşluq tapması və həftəlik qoyulan ödənişsiz istifadə limitini uzada bilməsiydi. Daha çox kompüterlə vaxt keçirirdi, daha çox inkişaf edirdi. 

Bethooven 3 yaşından etibarən aralıqsız musiqiylə vaxt keçirə bilirdi. 10 000 saat. Həmyaşıdlarısa həftəlik 4 saatlıq istifadədən o yana keçmirdilər. 

Asiya ölkələrində tədris ili 240 günə qədərdi, qərb ölkələrində 180 günün altında. Olimpiyadalarda Tayvan, Sinqapur, Çin, Hindistan kimi ölkələr başı çəkirlər. 

Niyə?

Necə?

Malcolm bizə boş-boş motivasiya dərsi keçmir, Malcolm hər şeyin bəzən bizdən asılı olmadığını deyir. 

Məsələn, valideynlərimizdən asılıdı. 

Kriptovalyutaların inkişafda olduğu vaxtda valideyn övladının müəllim olaraq daha çox hörmət görəcəyini sanır. 

Üzüm qabığını belə 1000 km məsafədən idarə olunaraq soyacaq əməliyyat alətləri yoxlanılır Yaponiyada, biz əczaçılıq fakultəsini bitirən tələbəyə kənddə bir aptek açdırırıq.

 

Bəlkə də hər şey sistemlə bağlıdır. 

Bəlkə də doğru sistemlə çoxlu innovativ şirkətlər qurula bilər. Daha çox riyaziyyatçılar bəxş edilə bilər dünyaya. 

"Teknoloji ne kadar güzel şey, değil mi?" 

Statistika da elədir. Hər şeyi açıq şəkildə ekranda göstərə bilir. 

Burcutmağa yerin qalmır. 👌

 

 

 

 

 

 David and Goilath

 

Bundan əvvəl Malcolm əminin yuxarıdakı bir kitabı haqqında danışmışdıq. Bu dəfəki kitabı isə şəxsi inkişafa yox, tamam başqa məsələlərə köklənib. 

Əvvəla David və Goliath deyə bir yəhudi hekayəsi var. Nəhəng bir döyüşçünün qabağına cılız bir oğlan çıxır və iki qoşun əvəzinə bu ikisi döyüşür və Goliath ağlıyla döyüşü udur. 

Yazıçı bu əfsanədən yola çıxaraq önəmli mövzulara toxunur, fərqli sahələrdən olan hadisələri danışır və bir sosial araşdırma edir. 

Kitabın ana mövzusu istər individum, istərsə də hakim orqan olaraq problemlərə David tərzində yanaşa bilməkdi. 

Goliath uduzurdu, çünki gücünə çox arxayın idi, amma cüssəsi ona ağırlıq edirdi. Müəllifin bir qədər də ana mesajı budu: sizə ağırlıq gətirən şeylərdən də öz xeyrinizə istifadə edin, ya da bu ağırlıqlara rəğmən alternativ yollar tapmağa çalışın. 

Qələbənin sirri bundadır. 

Kitab disleksiya problemi olan, amma buna rəğmən uğur qazanan fərdlərlə başlayır, ordan silsilə qətl hadisələrinə, İrlandiyadakı protestan-katolik qarşıdurmasına və polisin reaksiyasına, qaradərililərin, Martin Luther King fenomeninə, yəhudi qətliamına və. s. kimi çox fərqli mövzulara toxunur və hadisələr içində bir qanunauyğunluq axtarır. 

Bu bir sosioloji araşdırma kitabıdı. Ktabdakı faktlar nə qədər doğrudu bilmirəm, amma yazıçı nələri necə danışacağını çox yaxşı bilir.

Amma bu fəlsəfə mənə yadd deyildi. İntelektual qisim bu kitabları oxuyanda biz də Star Wars izləyib/oxuyub Grandadmiral Thrawn'dan öyrənirdik. 😇

"Düşməni məğlub etməyin yolu onun sənət və kültürünü öyrənməkdən keçir, çünki bir xalqın/fərdin incəsənətini anlayırsansa, onun düşünmə şəklini də anlayırsan". Sun Tzı babanın da yanaşmasına bir qədər yaxındı bu ideya. 

Gladwell də eynilə, rasizm, antisemitizm, silsilə qətillər, individual xəstəliklər kimi bir birindən uzaq olan problemlərdən misal çəkir və sizi inandırmağa çalışır. 

Amma bir az çox çalışır. 

Kitab o qədər çox şey danışır ki, bəzən inandırıcılığını itirir. Bir oxucunun Goodreads'da dediyi fikir çox doğru ifadə idi:

Nə vaxt ki inandırıcılığını itirir, onda provokativ, yəni təhrikedici olmağa başlayır. 

Ki bu da sadə oxucu üçün pis şey deyil, nəticədə sizi yanlış bir şeyə dəvət etmir. Pedoqoji tərəfdən doğrudu mu.. mm, inanmıram. Çünki kimsə müəllifin danışdığı hekayədə tutarsızlıq tapsa, onda təklif etdiyi qanunauyğunluq da mötəbərliyini itirər. 

Əlqərəz, oxuyun. Çox yaxşı kitabdı.