işığa çıxmaq

    İşığa qaranlıq mı çökür, qaranlığı mı işıq yarır? Neçə gündü ki, bu sualın cavabını düşünməklə məşğulam. Gündüzləri sakitcə Bakının küçələrində dolaşanda külək başıma vurduqca düşünürəm ki, yox a. Bütün kosmos işıqdan ibarətdi. Sadəcə bəzi şeylər işığın qarşısını alır. Gecələri evimdə tək yatağıma uzanıb işıqları söndürəndən sonra qaranlıq o qədər bölünməz, o qədər ucsuz bucaqsız görünür ki, bir işıq mənbəyi görmək ümidi ilə gözüm sağa-sola dayanmadan çevrilib durur. Arada pərdəni açıq qoyuram qonşu binada hələ də evində işıq yanan insanları görmək üçün. Bölünməz qaranlığa bir mayak lazımdır ya yox? Günlərdi ağlımı bu məsələ qurcalayır. Bəxtimdən bu gün tək başına bu sualı düşünmək məcburiyyətində qalmadım. Bacım xahiş edib ki, oğlunu parkda bir az gəzdirim. Bir az sakit, sözünü deməyən, ortama da gec uyuşan uşaqdı. Tutdum əlindən, dedim " gəl, dayı qurban."

    Parkda bir əlin barmağı qədər adam yox idi heç. Skamyalar boş, hava rütubətsiz, Günəş yandırıcı idi. Uşaq da ki dibimdən ayrılmırdı. Aralıda 3-4 kişi bir durub söhbətləşirdilər. Parkın ortasında bir fəvvarə var idi, Bir ümid elədim ki, bəlkə fəvvarəni işə salarlar, bir az sərinləyərik. Təbii ki, işləmədi. Fəvvarənin yanında sırayla uşaqlar üçün maşın düzülmüşdü. Bizim oğlanı mindirmək istədim bir az sürsün. Hamsının yanında bir-bir durdu, sükanına toxundu. Qapısından boylandı. Amma minmədi. Özüm mindirim, böyüyəndə xatırlayası bir xatirəsi olsun dayısından, düşündüm. 

    Minmədi.

    Uşağı minmədiyi üçün günahlandıra da bilmədim, öz istəklərini səsləndirməkdə çox səssizdi. Bir az da öz uşaqlığıma oxşadıram deyə, anlayışla yanaşıb çoxlu söhbət eləməyə çalışıram həmişə. Öz dayımla uşaq vaxtı dialoqlarımız yadımdadı. Az olurdu, amma heç yadımdan çıxmırdı. Gəlib sakitcə yanımda oturanda öz uşaqlığıma dalıb getmişdim artıq. Xatirələrin ağuşuna yeni girmişdim ki, sağ tərəfimdən biri məni çağırdı. 

    - Əmi, məni maşına mindirərsən?

    Fikirli-fikirli çevrilib baxdım. Dağınıq geyimli, qapqara saçlı, dərisi Günəş altda durmaqdan qaralmış üzündə bir az utancaq, bir az da həvəsli gülüşlü oğlan uşağı idi. Köhnəlmiş ayaqqabılarını çəkinə çəkinə skamyamızın kənarına vururdu. 

    - Əmi, məni maşına mindirərsən?

    Sizə uşağa "gəl, niyə mindirmirəm, mindirərəm əlbət" deməyi çox istərdim. Ya da "bacımoğlu su istəyirdi, diqqətim yayınmışdı, uşaqlığıma çox dalmışdım, fikrim yayındı" demək istərdim. Səhv də deməzdim. Çünki bir anda əlimdə su qabının qapağını açmağa çalışa-çalışa uşaq olanda evdəki anatomiya kitabının üz qabığındakı şəkli əlimdə tutub dayımın arxasıyca düşəndə "bu damar nəyçündü? bəs bu? Bəs bu göy rəng olanlar nədi?" deyə necə bezdirdiyimi xatırlayıb gülümsəyirdim. 

    Amma bəhanə olardı.

    Çox sürətli bir neçə saniyə ərzində uşağı nəzərdən keçirib qərarımı vermişdim. Paltarını, əllərindəki kiri, üzündəki arsızlıqla utancaqlıq arasında gedib gələn gülümsəməni, ayaqqabılarını nəzərdən keçirib qərarımı vermişdim.

    Mindirməyəcəkdim. 

    Uşaq sakitcə məndən aralanıb maşınlara tərəf getdi. Ətraflarında dolandı. su qabının ağzını bağlayıb diqqətimi yavaş-yavaş uşağa yönəltmişdim. Ani və soyuq qərarıma görə bir azca içim sızıldamışdı açığı. Bir müddət ağlımdan arxasıyca gedib "gəl mindirim" deyəsim var idi. Amma içimizdəki vicdan maşını üsyan etsə belə, susqunluğumuzu o qədər çox qorumuşduq ki illər boyunca ətrafa qarşı, indi də vicdanım mühakimələr yürütsə də, "Jan Valjan"ı hərəkətə salmırdı. Doğru olanı etməyə itələmirdi. Çünki vicdan təkcə bir duyğu deyil, vicdan həm də bir ritualdı. Təkrarlanmadıqca pas atır. 

    Maşınlardan bir az aralı duran bir qrup kişidən biri maşınlardan cavabdeh idi. Uşaq maşınlara tərəf gedəndə artıq diqqətini çəkmişdi. Bir çəpəki baxış atdı uşağa. Uşaq bir az da ətrafda dolandı, sonra kişilərdən daha bir neçəsinin ona tərəf baxdığını gördü, instinktlərini dinlədi, uzaqlaşmağa başladı. Cavabdeh olan kişi ayağa qalxdı,

    - Ay uşaq, nəyə baxırsan?

dedi. Uşaq nəsə dodaqaltı mırıldandı, bir az da sürətlə uzaqlşamağa başladı. Kişi bir də çağırdı, 

    - Ay uşaq, minmək istəyirsən? gəl mindirim. 

Uşaq mismar kimi durduğu yerdə hərəkətsiz qalmışdı. Üzündə arsızlıqdan zərrə əlamət yox idi. Zamanını yetişkinlərlə çox keçirən uşaqların üzündə yetişkinlərə xas ifadə olur. O qədər yersiz bir ifadədir ki, bir uşağın çöhrəsində bunu görəndə fərqinə varmamaq mümkün olmur, çünki rəsmi kostyum geyinmiş birisinin kloun makyajı etməsi kimi bir şeydi, ora uyğun deyil, orda olmalı deyil. Amma kişinin təklifindən sonra artıq o ifadə yox idi. Məsum, qızaran üzlü və ümidli bir uşağın baxışları idi bu. Kişi maınlardan ən qəşəngindən birini ona tərəf çəkdi, qaldırıb mindirdi. Uşaq əlindəki şansın gerçəkliyinə inanmırmış kimi əvvəl hərəkətsiz durdu. Sonra ayağını qaz pedalına qoyub tam sürət irəli şığıdı. Kişi günlük vəzifəsini yerinə yetirirmiş kimi yenidən dostlarına tərəf qayıtdı. Uşaq park boyu hər dalanda sürdü. Hər ara səkiyə girdi. Hardansa cibindən uşaqlarçün olan gün eynəklərindən də çıxarmışdı. Kənarları parlaq yaşıl olan axmaq bir şey idi. Onu xüsusi bir ədayla gözünə taxdı, çiyinlərini dikləşdirdi, iki əliylə də sükanı qavradı. sağa sola göz süzdürə süzdürə John Kenedy kimi bir əlini arada qaldırıb ətrafdakı az-maz insanlara əl də elədi. 

    Üzündəki xoşbəxt ifadəni gözümü qırmadan, üzümdə qırıq bir gülümsəmə ilə izlədim orda. Qırıq idi, çünki bu xoşbəxtliyin müəllifi deyildim. Mənə vicdanıma söz vermək yerinə, icra hüququ vermək  şansı doğmuşdu. 

    Amma dəyərləndirməmişdim. 

    Deyiləcək çox bir söz yox idi. Və düşünmədən edə bilmirdim: Qaranlığa mı işıq doğur, yoxsa işığa mı qaranlıq qənim olur? Ya bizlər mi işığı qaranlıqla, qaranlığısa özümüzlə üz-üzə qoyuruq?